TÜİK ne açıkladı?
TÜİK, 11 Eylül 2024'te resmi X hesabında (@tuikbilgi) “Bilgilendirme” başlıklı bir görsel yayımladı. Görselde, bazı yayın organlarında “suç oranının en düşük ve en yüksek olduğu illerin” TÜİK tarafından açıklandığına yönelik haberler yapıldığı belirtiliyor ve şu bilgiler veriliyor:
- “Daimi İkametgah ve Suç Türüne Göre Ceza İnfaz Kurumuna Giren Hükümlüler” tablosu en son 2021'de, 2020 yılı verileri için yayımlandı.
- 2022'den itibaren “Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri” Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne devredildi.
- “Haberlerde geçen veriler Türkiye İstatistik Kurumu’na ait değildir.”
Açıklama listedeki sayıların nasıl üretildiğine değinmiyor. Kaynak: TÜİK'in X gönderisi (açıklama görseli).
Aydın Valiliği de iki basın açıklamasında, TÜİK'in internet sitesinde illere göre böyle bir oranın yer almadığını duyurdu (20 Aralık 2024 ve 6 Mart 2025).
Sayılar nereden geliyor?
TÜİK, 2 Kasım 2021'de yayımladığı Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri 2020 bülteninde (sayı 37202) cezaevine giren hükümlüleri il düzeyinde iki ayrı tabloyla verdi: hükümlünün daimi ikametgah iline göre ve suçun işlendiği ile göre. İki tabloda da yalnız sayı var; oran ya da sıralama sütunu yok. Atlas, listedeki değerleri ikamet ili tablosunun 2020 sayılarını TÜİK'in il nüfusuna (Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi) bölerek yeniden hesapladı:
- Listenin üst yarısı (en yüksek 10): erkek hükümlü sayısı (2020) ÷ erkek nüfus (2020) × 100.000, en yakın tam sayıya yuvarlanmış. 10 ilin 9'unda değer birebir çıkıyor; örneğin Aydın'da 5.405 erkek hükümlü ÷ 557.066 erkek nüfus × 100.000 = 970,26 → 970.
- Listenin alt yarısı (en düşük 10): kadın ve erkek toplam hükümlü sayısı (2020) ÷ toplam nüfus (2022) × 100.000, küsurat atılmış. 10 ilin 10'unda değer birebir çıkıyor; örneğin Adıyaman'da 996 hükümlü ÷ 635.169 nüfus × 100.000 = 156,81 → 156.
- Çorum: listede 871; aynı hesapla 620 çıkıyor (81 il içinde 34. sıra). Aynı tablonun 2019 erkek hükümlü sayısı aynı paydaya bölününce 2.286 ÷ 262.590 × 100.000 = 870,56 → 871 çıkıyor ve Çorum listedeki gibi 3. sıraya geliyor; listede bu il için muhtemelen bir önceki yılın sayısı kullanılmış (listeyi derleyenin yöntemi bilinmiyor). Bu hesapla 10. sırada Çorum değil Samsun (758) var.
Yani liste tek bir hesaptan çıkmıyor: üst yarı yalnız erkekleri ve 2020 nüfusunu, alt yarı kadın ve erkek toplamını ve iki yıl sonraki 2022 nüfusunu kullanıyor; iki yarının değerleri birbiriyle karşılaştırılamaz. Listeyi kimin hazırladığı bilinmiyor; buradaki hesaplar atlasın yeniden üretimidir.
Listedeki iller: dolaşan değer ve yeniden hesap
Tablo, listedeki her il için dolaşan değeri ve yeniden hesabı gösterir: pay, ikamet ili tablosundaki 2020 hükümlü sayısı; payda, TÜİK il nüfusu; hesap, 100 bin kişiye düşen değer. Son iki sütun atlasın aynı yıl için suçun işlendiği ile göre hesapladığı 100 bin kişiye oranı ve 81 il içindeki sırasıdır (1 = en yüksek oran).
| İl | Listedeki değer | Pay (hükümlü) | Payda (nüfus) | Hesap | Sonuç | Tutuyor mu? | Atlas oranı (suç yeri) | Atlas sırası |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Listenin üst yarısı (en yüksek 10) · yöntem A: erkek hükümlü 2020 ÷ erkek nüfus 2020, yuvarlanır | ||||||||
| Aydın | 970 | 5.405 | 557.066 | 970,26 | 970 | evet | 509,9 | 1. |
| Denizli | 902 | 4.678 | 518.742 | 901,80 | 902 | evet | 483,7 | 5. |
| Çorum | 871 | 1.628 | 262.590 | 619,98 | 620 | hayır | 315,2 | 35. |
| Antalya | 847 | 10.852 | 1.281.943 | 846,53 | 847 | evet | 503,9 | 3. |
| Aksaray | 838 | 1.770 | 211.232 | 837,94 | 838 | evet | 350,1 | 27. |
| Karaman | 836 | 1.069 | 127.829 | 836,27 | 836 | evet | 451,5 | 6. |
| Manisa | 834 | 6.078 | 728.724 | 834,06 | 834 | evet | 410,9 | 13. |
| Isparta | 828 | 1.809 | 218.526 | 827,82 | 828 | evet | 491,5 | 4. |
| İzmir | 801 | 17.518 | 2.187.226 | 800,92 | 801 | evet | 448,9 | 7. |
| Uşak | 801 | 1.475 | 184.225 | 800,65 | 801 | evet | 429,3 | 9. |
| Listenin alt yarısı (en düşük 10) · yöntem B: toplam hükümlü 2020 ÷ toplam nüfus 2022, küsurat atılır | ||||||||
| Adıyaman | 156 | 996 | 635.169 | 156,81 | 156 | evet | 145,5 | 81. |
| Şırnak | 159 | 891 | 557.605 | 159,79 | 159 | evet | 158,8 | 79. |
| Bitlis | 175 | 623 | 353.988 | 175,99 | 175 | evet | 189,5 | 73. |
| Siirt | 175 | 580 | 331.311 | 175,06 | 175 | evet | 167,0 | 78. |
| Bayburt | 186 | 157 | 84.241 | 186,37 | 186 | evet | 174,6 | 77. |
| Muş | 188 | 752 | 399.202 | 188,38 | 188 | evet | 158,3 | 80. |
| Erzincan | 191 | 458 | 239.223 | 191,45 | 191 | evet | 245,3 | 59. |
| Hakkari | 192 | 530 | 275.333 | 192,49 | 192 | evet | 180,4 | 75. |
| Mardin | 194 | 1.693 | 870.374 | 194,51 | 194 | evet | 175,4 | 76. |
| Erzurum | 196 | 1.474 | 749.754 | 196,60 | 196 | evet | 235,7 | 64. |
Atlasın tablosu ne gösteriyor?
Atlasın hükümlü katmanı aynı bültendeki öteki tabloyu kullanır: cezaevine giren hükümlüleri suçun işlendiği ile göre sayar ve kadın ve erkek toplamını ilin aynı yılki toplam nüfusuna böler. Bu hesapla 2020'de 100 bin kişiye en çok kayıt Aydın'da (509,9), en az kayıt Adıyaman'da (145,5) görülür (Türkiye 309,0).
Listedeki illerin değerleri ve sıraları burada farklıdır: Çorum 35. sırada (315,2), Aksaray 27. sırada (350,1). Edirne ise ikamet ili tablosuyla yapılan üst yarı hesabında 28. sırada, atlasın tablosunda 2. sırada (507,4). Hangi tablonun ve hangi paydanın seçildiği sıralamayı değiştirir.
Bütün iller için: cezaevine giren hükümlü, 81 il sıralaması.
Bu sayılar neyi ölçer?
Liste nerelerde yer aldı?
Liste en az Kasım 2023'ten beri dolaşıyor ve haberlerde farklı yıllara ya da raporlara bağlanıyor. Aynı il ve değerlerin yer aldığı yayınlardan bazıları (2 Ekim 2026'da erişildi):
Kaynaklar ve hesap dosyası
- TÜİK, Ceza İnfaz Kurumu İstatistikleri 2020 (sayı 37202, 2 Kasım 2021): bülten ve istatistiksel tablolar. Kullanılan tablo: “İBBS 3. Düzeyde, Daimi İkametgah ve Suç Türüne Göre Ceza İnfaz Kurumuna Giren Hükümlüler”, 2011-2020.
- TÜİK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi, il ve cinsiyete göre nüfus: TÜİK veri tarayıcısı (DF_ADNKS_T14).
- TÜİK bilgilendirmesi, 11 Eylül 2024: X gönderisi · görsel.
- Aydın Valiliği basın açıklamaları: 20 Aralık 2024 · 6 Mart 2025.
- 2022 sonrası ceza infaz istatistikleri (ulusal, il kırılımı yok): Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü bülten arşivi.
- Hesap dosyası: yeniden-uretim.csv (20 satır; pay, payda, hesap, sonuç ve atlasın değeri; UTF-8, virgülle ayrılmış).
- Denetim: ikamet ili tablosunda her yıl ve cinsiyette 81 il ile ili bilinmeyen kayıtların toplamı Türkiye toplamına eşittir; Türkiye toplamı 2020'de 258.401 giriş kaydıdır ve atlasın kullandığı tabloyla aynıdır.